Joseph Bédier, “Tristan and Iseult” (1900)

Pewno znamy tę “historyjkę” ze szkoły. Jakiś romantyczny gniot średniowieczny… z czasów, kiedy ludzie się nie myli za często… No cóż.

Wersja audio, czytana po angielsku przez niejaką Joy Chan. Głos porażająco seksowny.

Tekst utworu w wersji z roku 1900 jest całkiem dobrze przyswajalny, można spokojnie przesłuchać – w tamtych czasach już wymyślono komputer (patrz: Charles Babbage). Więc to prawie czasy obecne… A równocześnie – styl naśladuje (jak wierzę) styl oryginału. Ze swoją starannością i podniosłością brutalnie odstaje od współczesnej literatury.

Tłumaczenie na angielski jest absolutnie przepiękne, autorstwa jakiegoś facecika o typowo angielskim nazwisku – Hilaire Belloc. Proszę:

She kept upon her only the sleeveless tunic, and then with arms and feet quite bare she came between the two kings, and all around the barons watched her in silence, and some wept, for near the holy relics was a brazier burning.

And trembling a little she stretched her right hand towards the bones and said: “Kings of Logres and of Cornwall; my lords Gawain, and Kay, and Girflet, and all of you that are my warrantors, by these holy things and all the holy things of earth, I swear that no man has held me in his arms saving King Mark, my lord, and that poor pilgrim. King Mark, will that oath stand?”

“Yes, Queen,” he said, “and God see to it.

“Amen,” said Iseult, and then she went near the brazier, pale and stumbling, and all were silent. The iron was red, but she thrust her bare arms among the coals and seized it, and bearing it took nine steps.

Then, as she cast it from her, she stretched her arms out in a cross, with the palms of her hands wide open, and all men saw them fresh and clean and cold. Seeing that great sight the kings and the barons and the people stood for a moment silent, then they stirred together and they praised God loudly all around.

To może jeszcze metodą swobodnych skojarzeń przytoczę fragment “Chrztu ognia” Sapkowkiego:

Wnet sąd boży się odbędzie, wnet ustalimy winę wiedźmy, a i waszą cnotę sprawdzimy zarazem! Ale nie na miecze, topory, kopie czy strzały! Znacie, mówicie, reguły sądu bożego? I ja je znam! Oto podkowy w węgle włożone, rozpalone do białości! Chrzest ognia! Nuże, czarostwa poplecznicy! Który podkowę z ognia wyjmie, do mnie ją przyniesie i śladu oparzeń nie zdradzi, ten dowiedzie, że wiedźma jest bez winy. Jeśli zaś co innego sąd boży pokaże, tedy i wam śmierć, i jej! Rzekłem!

I na tyle.

Mac Harshberger "The Death of Tristan"

Librivox (mp3): Tristan and Iseult

Gaston Leroux, “Dama w złotym brokacie” (1924)

Filmów, które lubię, nie pokazują w telewizji. Ulubionej muzyki nie puszczają w większości stacji radiowych. Z książkami czasem mam podobnie. Z wrodzonego skąpstwa zainteresowałem się kiedyś starszą literaturą, której nie warto reklamować bo trzeba sprzedawać to, co Nowe. I tak mi trochę zostało.

Koniec wieku XIX i początek XX to smaczny okres w literaturze światowej. Bliski naszej wrażliwości, ale jednak odmienny. Książki łatwo znaleźć w każdej bibliotece, a teksty (głównie w oryginale) są dostępne za darmo w Internecie. Często ładny styl, staranny i świadomy – typowy dla ludzi, który nie mieli styczności z “Modą na sukces”. Pisarze mieli lepszą atmosferę do pisania – do ich drzwi nie pukał sprzedawca tureckich kurtek ani nie dzwonił telefon (“nie odnotowaliśmy przelewu za usługi telefoniczne”). Dobre wykształcenie, spokój, dbałość o szczegóły.

Gaston Leroux. Najpopularniejszą jego powieść – “Upiora w operze” – przeczytałem, zanim dowiedziałem się słynnej adaptacji musicalowej (ze wzruszeniem omawianej w telewizji, co skutecznie mnie zniechęciło). Książka jest bardzo elegancka. Czytałem w tłumaczeniu na angielski, co może uszkodziło jej francuską subtelność, ciężko powiedzieć. Miała dla mnie posmak sensacyjno – horrorowy, ale o standardzie zdecydowanie wyższym niż średnia. Dobre dialogi, historia tytułowej postaci, symbolika i dokładność opisów – hm, niewiele już pamiętam… Ale polecam.

Tak więc wziąłem się za inną powieść tego autora. “La femme au collier de velours“. Książka audio, wydawnictwo Armoryka. Poniżej pięciu godzin – podzielone na, powiedzmy, 30-minutowe fragmenty. Co do lektora – z początku miałem wątpliwości, jednak po pewnym czasie zdałem sobie sprawę, że słychać w jego głosie to, co powinno się kojarzyć z bohaterem “Damy…”. Staranny, racjonalny, nie dający się łatwo ponosić emocjom. Obserwujący i opisujący.

Nie zgadzam się z informacją z oficjalnego opisu utworu. Nie trzyma on w napięciu do ostatniego momentu. To nie jest klasyczna powieść grozy! Podzielona na dwie części – problem i rozwiązanie. Wyjaśnienie, zajmujące (chyba, że to było moje złudzenie) prawie połowę tekstu nie jest szczególnie zaskakujące. Ale, paradoksalnie, to ono jest lepiej napisane, bardziej trzymające w napięciu niż opis Niesamowitych Zdarzeń. Całość jest oczywiście niesamowita… w jakiś archaiczny, ale atrakcyjny sposób.

Klasyczny motyw przekleństwa i kary za ciężkie grzechy nie jest zły. Autor wiedział, że osoby o obrzydliwej psychice są bardziej odrażające, niż strzelające kwasem macki potwora z planety XZ-124. Co jest w książce szczególne, to próba racjonalnego podejścia narratora do całej sprawy i wykorzystanie nieegzaltowanego języka. Narratorem tym jest kolekcjoner drogocennych przedmiotów, osoba “ułożona”, oczytana i nie przejmująca się duchami czy innym badziewnym zabobonem. Nie histeryczna hrabina, biegająca po łąkach z wiankiem, ale coś jakby naukowiec. Pomimo kronikarskiego opisu zdarzeń i wypełnienia luk w historii Damy, nie może on wyjaśnić tego, co działo się w umysłach ludzi, stykających się z tajemniczym przedmiotem, wokół którego obraca się fabuła. “Wyjaśnianie” może dotyczyć tylko faktów. Sny i przeczucia, dręczące różne osoby można tu uzasadnić tylko odwołując się do mistyki. Jest w tym jakiś paradoks. Chyba.

Tłumacz książki nie jest znany. Ktoś się nieźle napracował a nie wiadomo kto.

Książkę audio “Dama w złotym brokacie” mogłem przesłuchać dzięki Audiobook.pl.  Dziękuję.

Horacio Quiroga, “Leśny miód. Opowieści niesamowite”

Pamiętam, że kiedyś czytywałem popularnych autorów “iberoamerykańskich”. Głównie podobały mi się rzeczy Borgesa, większość Marqueza, coś Cortazara, kilku innych autorów – których nazwisk nie pamiętam… Zapamiętałem Horacio Quirogę. Po jakimś czasie nie byłem do końca pewien, czy to ktoś z Ameryki Południowej, czy może z Afryki… mam słabą pamięć. Jednak same teksty były naprawdę świetne i zrobiły na mnie duże wrażenie.

Postanowiłem sprawdzić audiobooka – zbiór opowiadań “Leśny miód. Opowieści niesamowite” . Wydawnictwo Armoryka, którego wcześniej nie znałem.

Nie udało mi się stwierdzić, czy jest to antologia wydawnictwa, czy tłumaczenie jednego ze zbiorów. Jakieś opowiadania (w tym tytułowe) pamiętam z książki “Opowiadania o miłości, szaleństwie i śmierci”. W każdym razie – wybór jest dobry. Mamy tu senne “Dryfując”, dziwne “Tam dalej”, mocną “Zarżniętą kurę” i horror (jakby napisany przez Edgara Poe) – “Poduszkę z pierza”. Cztery rzeczy: “Syn”, “Leśny miód”, “Martwy człowiek” i “Dryfując” wydały mi się najlepsze, najbardziej charakterystyczne. We wszystkich człowiek odnosi porażkę w walce z naturą. Nie dostaje drugiej szansy – śmierć lub szaleństwo jest ceną za nieznajomość zasad albo konsekwencją zwykłego braku szczęścia. Chcąc żyć w zgodzie z naturą, trzeba zaakceptować jej bezwzględne prawa. Nie można tylko korzystać z dobrodziejstw – w każdej chwili można stać się ofiarą przypadku, nieuwagi lub niewiedzy. To nie jest zabawa, Panie i Panowie, tylko walka o życie!

Czytając skrót biografii autora trudno się dziwić jego “ulubionym” tematom. Ktoś w tej biografii ciągle popełnia samobójstwo (włącznie z samym autorem), tragicznie ginie albo przynajmniej kogoś zabija. Urugwaj i Argentyna (a szczególnie prowincja Misiones) wydają się z tej perspektywy miejscami, których nie wybiera się na wakacje. Chyba, że na kursy przeżycia.

Opowiadania Quirogi koncentrują się wokół rodzinnych tragedii i bezwzględności natury. Śmierć jest obecna chyba w każdym z tych utworów. Hm… po co więc to czytać? Czy ja wiem… Nie samą radością, tańcami, różowymi kwiatkami i teledyskami Dody człowiek żyje. Ja tam czasem lubię sobie zafundować coś poważniejszego, żeby nie zgłupieć do reszty. Ale uwaga – to nie jest jakaś histeryczna, potwornie przygnębiająca lektura. “Smutna” to ona jest – bo zwraca uwagę na kruchość życia i rolę przypadku. Literatura bardzo uwrażliwiająca, że tak powiem. No i dobrze napisana.

Okładka i płyta CD nie zachwycają szatą graficzną, ale są w porządku. Miłą rzeczą jest książeczka z tytułowym opowiadaniem. Do czego by się tu przyczepić… Może – długość audiobooka? Trochę powyżej półtorej godziny to mało, jeśli książkę audio kupujemy w postaci płyty CD. I wychodzi nieco drogo… może książka mogła być dłuższa, zawierać więcej utworów?

Opowiadania czyta Joanna Kruk – z początku miałem wątpliwości, czy odpowiada mi ten głos, ale po wsłuchaniu się – tak, bardzo odpowiada. Momentami nieco chłodny, jakby z boku, momentami zaangażowany (“Tam dalej”). Bardzo ładnie przeczytane.

• Recenzja napisana dla Audiobook.pl

Opowiadania – wybór czerwcowy

Drobne utwory, które sobie w wolnym czasie poczytałem i zasadniczo mogę polecić.

Wszystkim wygasły prawa autorskie w Stanach, więc można je ściągnąć w oryginale (o ile dla danego utworu w Polsce wymagania nie są bardziej restrykcyjne) – np. ze stron Manybooks.net. Są tam różne formaty tekstu, czasem się trafią nawet audiobooki.

Philip K. Dick (link prowadzi do tekstów na Manybooks.net)

• “Beyond Lies the Wub” – cudowne, sprytne opowiadanko o spotkaniu ludzkości z inteligentną rasą, która wydaje się być bezbronna wobec naszych kulinarnych gustów
• “Beyond the Door” – słabe opowiadanie, to chyba z początkowego okresu autora… wyraża jednak typowe dla późniejszych utworów poczucie zagrożenia ze strony maszyn i obawę przed motywami, których nie jesteśmy w stanie pojąć
• “The Crystal Crypt” – pomysłowe ale nieszczególnie błyskotliwe; o broni, niszczącej (?) całe miasta w szczególny sposób
• “The Defenders” – eleganckie w postapokaliptycznej oprawie; ludzie siedzą w schronach i wysyłają na powierzchnię walczące maszyny; dość przewidywalne, ale tylko dlatego, że znamy dużo późniejsze utwory opierające się na tych samych motywach

Al Sevcik

• “Alien Offer” – niespodziewanie fajne opowiadanie o ewakuacji Ziemian przez cholernie podejrzane zielone ludki

H. P. Lovecraft

• “The Lurking Fear” – jak na autora przystało, czasem balansujące na granicy grafomanii dziełko o okolicy, gdzie łatwo zostać zjedzonym; fantazja tego faceta była naprawdę imponująca

Dla odmiany od “literatury fikcji”:

• Lew Tołstoj: “Article on the Census in Moscow” – utopijny (ale ładny) pomysł połączenia spisu powszechnego mieszkańców Moskwy z próbą pomocy najuboższym – próba zachęcenia do pogodzenia statystyki z charytatywnością. Podejrzewam, że się nie udało.

Dziękuję za uwagę, życzę zdrowia.

Hugh Laurie, “Sprzedawca broni” (1998)

Oczywiście, nie jest to dzieło idealne, ale słuchało się dobrze. Nawet – pomimo gatunku, do którego należy (kryminał / sensacja) – zmusiło mnie momentami do zatrzymania się w lekturze i pomyślenia.

Złożony proces recenzowania zacząłem od okładki, badając podejrzliwie jakość papieru i usiłując znaleźć jakiś brak przecinka. Nic. Złośliwie podważyłem pudełko na płytę – na pewno się oderwie. Nie oderwało się. Poobracałem pudełko na wszystkie strony. Wyjątkowo eleganckie wydanie. Na półce wygląda dobrze, jak książka, a nie plastikowe pudełko na płyty.

Przeszedłem do analizy płyty CD – strona graficzna staranna i profesjonalna. Wsunąłem do napędu. Pliki ponazywane dobrze, sortują się bez problemów. Dobrze otagowane, pocięte na fragmenty trwające około 10 minut. Nie przyczepię się, niestety. Pod względem technicznym wszystko bez zarzutu, jak dotąd najładniejsze wydanie audiobooka, jakie miałem w ręku.

Lektor (Jarosław Rabenda) też świetny, dobrze wczuł się w konwencję.

OK, znalazłem coś niedobrego – cena dość wysoka. Lubię myśleć o książkach audio jako o tańszych i wygodniejszych odpowiednikach książek papierowych. Za przeproszeniem – ekologicznych odpowiednikach książek papierowych. Oczekuję nagrody za wkład w ochronę lasów tropikalnych, czyli chcę niższej ceny. Może przesadzam. Cóż, wielu osób cena nie odstraszy.

Może drobne uzasadnienie, dlaczego wybrałem tę książkę. Oczywiście, ze względu na autora. Hugh Laurie gra główną rolę w serialu House i jest to aktor szczególny. Pomyślałem, że warto porównać rolę z osobą. Jak wiele błyskotliwości, która jest widoczna w tej postaci, pochodzi ze scenariusza, a jak wiele jest związane z talentem, który może się przenieść na umiejętności literackie? Taki eksperyment.

Zacznę od najgorszego. Facet w książce sypie żartami jak z rękawa, niestety – słabymi żartami. Zdarza się coś, co mnie autentycznie rozbawia, czasem uda się też jakaś błyskotliwa metafora. Chyba najlepsza: “był brzydki, jak parking samochodowy”. Bardzo plastyczne i eleganckie. Żartów jest jednak za dużo i są przykrego rodzaju. Są to tego typu teksty, jakie można wyprowadzić z dowolnego zdania, przyczepiając się do słów i tłumacząc oczywiste rzeczy, puszczając oko do czytelnika co trzy minuty. Podam przykład, jak można konstruować taki żart.

Piszę teraz recenzję i piję piwo marki X. Właściwie nie, nie piję go teraz. Gdybym pił piwo w momencie, w którym piszę, musiałbym trzymać butelkę jedną ręką, kierując ożywczy napój w kierunku przełyku, a drugą ręką pisać na klawiaturze, dodatkowo zerkając na ekran jakoś tak po skosie, co wcześniej czy później zaowocowałoby oblaniem laptopa i kosztownym procesem czyszczenia go z lepkiej cieczy…

Rozumiecie. Sztuczne zapełnianie miejsca. Gadanie o niczym. Jeśli książka ma mieć silne elementy humorystyczne, to jej statystyczny żart musi rozkładać czytelnika na łopatki – albo przynajmniej starać się to uczynić. A nie wywoływać prychnięcia i stonowane uśmiechy. No chyba, że chcemy się zapoznawać z książką w środkach komunikacji miejskiej. Wtedy wybuchy śmiechu i klepanie się po kolanie mogą być niepożądane.

Pretensjonalne wydają mi się cytaty występujące na początku każdego rozdziału. Usiłują sprawić wrażenie, że autor dużo czyta. Może czyta głównie książki z cytatami?

W tym świetle, wątpliwe wydają mi się entuzjastyczne oceny tej książki, “maksimum gwiazdek” na niektórych stronach (Amazon) itp.

To na tyle znęcania się. Na szczęście, w pewnym momencie element humorystyczny zaczyna ustępować sensacyjnemu, który idzie bardzo dobrze. Nie jestem fanem kryminału, jeśli nie idą za nimi wspaniałe konstrukcje intelektualne. Jak u Lema (fenomenalny Katar), czy choćby Conan Doyle’a. Ale i tutaj udało mi się zaangażować w fabułę. Do pewnego momentu książka przypomina trochę kryminały Borisa Viana, w stylu “popularne do bólu, ale urokliwe i posiadające pewną finezję”. Powieść pisana w pierwszej osobie, prezentująca bohatera jako dość twardą jednostkę. Czytelnik się więc nieco utożsamia – odnosi wrażenie, że też jest twardzielem. Późniejsza część fabuły dotyczy tytułowego handlu bronią i o ile te dziesięć lat temu finansowanie terroryzmu i tworzenie lokalnych konfliktów w celu sprzedaży broni było takim sobie tematem, obecnie ma inne zabarwienie. Wywołuje we mnie niepokój. Te fragmenty książki, które opisują terrorystyczne akcje, w których główny bohater bierze udział, są najlepsze. Mocne, brutalne i z odpowiednim tłem. Z morałem.

Polecam osobom spragnionym powieści sensacyjnych, choć oczywiście Sprzedawca broni zawiera tyle wygłupów, że nie jest to czysta sensacja w rodzaju Tożsamości Bourne’a. Dobre elementy fabuły i możliwość zapoznania się z debiutem literackim Pana Laurie z pewnością spowodują, że wiele osób sięgnie po tę książkę.

Dziękuję Audiobook.pl za przekazanie mi egzemplarza do recenzji (jest ona też umieszczona na stronie info.audiobook.pl)